C VİTAMİNİ KRALİÇESİ

C VİTAMİNİ KRALİÇESİ

Minik olduğuna bakmayın; çok marifetlidir kuşburnu. Tam bir C vitamini deposudur. Meyveleri damağınızı şenlendirir, çayı içinizi ısıtır, dikenli türleri bahçenizi yabancı misafirlerden korur...

Boya sanayisinden gıdaya, peyzajdan erozyona kadar pek çok alanda kullanılan, çok amaçlı bir bitki kuşburnu. Ülkemizde en çok Karadeniz’de yetişiyor. Gümüşhane’de adına festivaller düzenleniyor. Büyük kentlerdeyse daha çok çay, reçel ve meyve suyu şeklinde konuk oluyor evlere. Hangi vitamini ararsanız var onda. Limon, domates ve elmadan çok daha fazla C vitamini içeriyor. 100 gramında bir sandık portakala eşdeğer miktarda C vitamini bulunuyor. Bunun yanı sıra, A, B1, B2, K, P vitaminleriyle protein, mineraller, potasyum, sodyum, kalsiyum, magnezyum ve fosfor da var. Dedik ya bakmayın siz onun küçük olduğuna diye, aslında bir dev barındırıyor içinde. Enfeksiyonlara ve soğuk algınlığına karşı, bedenin savunma sistemlerini güçlendiriyor. Bu yüzden de kış aylarında bolca tüketiliyor. Yorgunluğu üzerinizden atmanızı sağlıyor. Yara iyileştirici ve kanı temizleyici özelliği de var. Tüm bunların yanı sıra kuvvetli bir kök yapısına sahip olduğu ve toprağı iyi tuttuğu için erozyonla mücadele için ekiliyor. Kırmızı renkli, yumuşak etli kökleri boya sanayisinde de kullanılıyor. Beyaz ve uçuk pembe renkli çiçekleri, kırmızı meyveleri nedeniyle peyzaj düzenlemelerinde de tercih ediliyor. 

ONA NASIL BAKMALI?

Çok uyumludur. Hemen hemen tüm iklim şartlarında yetişir.

Soğuğa karşı dayanıklıdır. Mayıs, haziran, temmuz aylarında çiçek açtığı için dondan zarar görmez.

Toprak konusunda seçici değildir. Farklı toprak çeşitlerinde yetişebilir.

Ama kumlu, besin maddelerince zengin, gevşek toprakları daha çok sever.

Kökleri derinlere kadar indiği için kuraklığa dayanıklıdır.

En iyi gelişimi nehir kenarlarında gösterir.

Güneşi çok sever. 

Güneye bakan yerlerde meyvenin rengi, iriliği ve içeriğindeki

 C vitamini de artar.

Yükseklere çıktıkça çiçeklenme süresi uzar.

Bir meyvenin içinde 20-40 adet tohum vardır. Ancak bazı türlerde ana bitkiden çok farklı özelliklere sahip tipler ortaya çıktığı için tohumla üretim yerine çelikle üretimi tercih etmelisiniz.

DİKERKEN BUNLARA DİKKAT EDİN

Çelikle üretim için sonbahar sonunda ya da kış başında, 6-9 milimetre çapındaki yaşlı dalları kesin. 12-20 santimetre uzunluğunda kestiğiniz çelikleri demet halinde nemli kum ya da pist yosunu içinde tutun. Bu çelikleri önce nem geçirmeyen kağıda, sonra nemli gazete kağıdına, daha sonra yine nem geçirmeyen kağıda sararak buzdolabında muhafaza edin.

İlkbaharda köklendirmeye alın. Aynı yıl, süren dallar sertleşmeye başladığında, yumuşak odunsu çekirdekleri de uygun ortamlarda köklendirin.

Fidan dikimi genellikle sonbaharda ağaçların yapraklarını dökmesiyle başlasa da, kışı sert geçiren bölgelerde ilkbaharda dikilmesi daha uygundur.

Fidanı dikerken, çukuru sohbaharda, yağışlardan önce açın ve toprağı havalandırın. 

Çukuru 60x60 santimetre genişlik ve derinlikte açın.

Fidanı dikerken aşı yerinin ve kök boğazının toprak seviyesinden yukarıda kalmasına dikkat edin. Dikimden sonra çukurun etrafında çanak oluştururak fidanın gerekli suyu almasını sağlayın. Yanmış çiftlik gübresi kullanın.

Dikimden sonra toprağı sıkıştırın. Can suyunu verin.

Kuşburnu kuraklığa dayanıklıdır ama düzenli aralıklarla sulamayı ihmal etmeyin. İlk birkaç yılında yağışsız geçen dönemlerde toprağı kontrol ederek 20-25 günde bir, dört-beş kez sulayın.

Uygun gübreleme, yeni sürgünlerin oluşmasını, bitki boyunu ve meyve iriliğini etkiler, unutmayın.

Fazla budanmak istemez. Yeni sürgünler için yapacağınız hafif budama verimi arttırır.

Kuşburnu, pembe-beyaz çiçekleri ve kırmızı meyveleri ile çok dekoratif görünüyor.

EvBahçe Dergisi Şubat 2011 Sayısı

Kuşburnu Yetiştiriciliği

KUŞBURNU YETİŞTİRİCİLİĞİ

1.GİRİŞ

Yurdumuzun çeşitli yörelerinde doğal popülasyon halinde yaygın olarak bulunan kuşburnu, içerdiği mineral madde ve vitaminler yönünden gıda ve ilaç sanayinde aranan bir bitki durumundadır.

Kuşburnu meyveleri C,P (Permeabilite), A, B1, B2, E ve K vitaminleri ile mineral maddelerden özellikle P ve K elementleri bakımından oldukça zengindir. 100 gr. Kuşburnu da bir sandık portakala eş değer C vitamini vardır. Kuşburnu meyvesi limon ve domatesten 30-40 defa, elmadan ise 300 defa daha fazla vitamin içermektedir.

Kuşburnu meyveleri marmelat, reçel, meyve suyu, bitkisel çay ve bebek mamalarının yapımında; ayrıca C vitamini bakımından fakir olan diğer meyve ve sebze sularının da vitamince zenginleştirilmesinde kullanılmaktadır. Çiçek ve yaprakları da bitkisel çay olarak değerlendirilmektedir. 

Halen birçok Avrupa ülkesinde ilaç hammaddesi olarak değerlendirilen kuşburnunun halk hekimliğinde böbrek ve mesane taşlarına, ishale, diş eti kanamalarına, yan ve göğüs ağrılarına karşı kullanıldığı bilinmektedir.    

Kökleri oldukça derine ulaştığından ve kuraklılığa dayanıklılığı nedeni ile verimsiz alanların değerlendirilmesinde, erozyon kontrolünde, özellikle dikenli tipler ise çit bitkisi olarak kullanılmaya çok uygundur.

Ayrıca, özellikle Rosa rugosa gibi türler park ve bahçelerde süs bitkisi olarak değerlendirilebilir.

Ülkemizde kuşburnu bitkisine duyulan ilginin artmasına paralel olarak son yıllarda kuşburnu mamülleri üreten gıda sanayi kuruluşlarının sayısı da artmıştır. Bu konuda ilk sırayı alan Tokat ilinin merkez ve ilçelerinde 4  büyük kuruluş kuşburnu mamülleri üretimi yapmaktadır. Ne yazık ki, bu kuruluşlar yeterli hammadde bulamamanın sıkıntısını çekmektedirler.  Örneğin; Tokat Merkez İlçede bulunan Dimes Gıda Sanayi 5 000 tona kadar meyve işleme kapasitesine sahip olduğu halde, 1999 yılı içerisinde ancak 550 ton meyve temin edebilmiştir. Bu rakamlar dahi hammadde konusunda ki acil ihtiyacın anlaşılması için yeterince bilgi vermektedir.

Mevcut sanayi kuruluşlarının ve halkın kuşburnu meyvesine olan talebi sonucunda kuşburnu pazarları oluşmaktadır. Bu yılda (1999) Tokat ilinde kuşburnu meyvesi 120 000 – 200 000 TL/Kg üzerinden alıcı bulmuştur. Ekonomik açıdan incelendiğinde gerek satış için hazır Pazar imkanları ve gerekse yüksek satış fiyatı ile kuşburnu bitkisi dar gelirli çiftçilerimizin en önemli gelir kaynağı olacaktır.

Gerek iç talebin karşılanması, gerekse ihraç imkanlarının arttırılması için bol ve kaliteli kuşburnu meyvesine duyulan ihtiyaç gün geçtikçe artmaktadır. Hali hazırda bazı illerimizde kuşburnu bitkisi tohumla üretilerek erozyon kontrolünde kullanırken, bazı illerimizde ise doğal popülasyonları, gül yetiştiriciliğinde anaç olarak kullanılmak,yakacak temin etmek, arazi açmak gibi nedenlerle tahrip edilmektedirler. Ayrıca bazı hastalık ve zararlılarda doğal kuşburnu popülasyonlarında önemli kayıplara sebep olmaktadır.

Ülkemizde doğal popülasyon halinde bulunan değişik kuşburnu tiplerinin tespiti, bunların muhafaza altına alınması, çeşitli kullanım amaçlarına uygunluk durumlarının araştırılması, uygun görülen tiplerin meyveciliğe kazandırılması ve çoğaltılması ülke ekonomisine katkılar sağlayacağı gibi, kırsal kesimde, iklim ve toprak şartlarının ekonomik bir kültür tarımına uygun olmadığı yörelerimizde ki halkımıza da yeni gelir kaynağı olanağı doğuracaktır.      

Kuşburnu (Rosa spp) yetiştiriciliğine ilgi duyan çiftçilerimize gerekli olan pratik ve teorik bilgilerin aktarımı amacı ile bu broşür hazırlanmıştır.